Lá thư tu học tháng 3 năm 2009
Tăng thân Thuyền Từ vùng Hoa Thịnh Đốn
10413 Adel Road, Oakton, VA 22124
Ngày quán niệm đầu tháng 3 năm 2009
Ngày quán niệm đầu tháng 3 năm 2009 sẽ được tổ chức vào thứ Bẩy 07 tháng 3 từ 9:30 giờ sáng đến 5 giờ chiều tại Unitarian Universalist Congregation of Fairfax (UUCF), 2709 Hunter Mill Road, Oakton, VA 22124. Quý vị có thể vào trang nhà tại http://mpcf.org để xem bản đồ và đường đi tới UUCF. Chương trình tu học trong ngày:
9:30
Tọa thiền, kinh hành, tụng kinh
12:00
Ăn trưa trong im lặng hùng tráng
2:00
Nghỉ trưa
2:30
Nghe băng pháp thoại
3:00
Thiền trà, trao đổi kinh nghiệm tu học
4:45
Tọa thiền
5:00
Chia tay
Tin ngắn:
Thứ Bẩy 14 tháng 3 năm 2009 sẽ có nửa ngày quán niệm do anh chị giáo thọ Chân Ý và Chân Trí hướng dẫn bằng Anh ngữ từ 9:00 sáng tới 1:00 chiều tại Trung Tâm Thực Tập Chánh Niệm (MPC) Unitarian Universalist Congregation of Fairfax, 2709 Hunter Mill Rd, Oakton, VA, 22124. Muốn biết thêm chi tiết xin tới trang nhà tại http://mpcf.org hoặc liên lạc với MPC tại số (703) 938-1377.
Trong tuần lễ cuối tuần từ chiều thứ Sáu 20 tháng 3 tới chiều Chủ Nhật 22 tháng 3 năm 2009, Trung Tâm Thực Tập Chánh Niệm tại Fairfax (MPCF) sẽ tổ chức một khóa tu tập chánh niệm bằng Anh ngữ do anh chị giáo thọ Chân Ý và Chân Trí hướng dẫn tại trung tâm Claymont Court, Charlestown, WV. Lệ phí cho khóa tu là $250. Xin vào trang nhà tại http://mpcf.org/Weekend_Retreats_2009.html để biết thêm chi tiết và liên lạc với MPC tại số (703) 938-1377 để ghi danh.
Ngày quán niệm tháng 10 của tăng thân Thuyền Từ đã được thay thế bằng khóa tu 5 ngày từ 2 tới 6 tháng 10 với thiền sư Thích Nhất Hạnh tại tu viện Bích Nham, Pine Bush, New York.
Để nội dung của lá thư tu học này thêm phần phong phú, Thuyền Từ rất mong được nhận đóng góp của quý vị như thơ, văn, chuyện vui trong sự tu tập, cách thức nấu các món ăn chay. Xin gửi những đóng góp này về Thuyền Từ tại thuyentu@crpcv.org .
Nếu quý vị muốn nhận lá thư tu học bằng điện thư, xin liên lạc với Thuyền Từ tại thuyentu@crpcv.org.
Pháp Thoại: (tiếp theo)
Fractal, Sự Tiếp Nối Của Một Nụ Hoa
Sư cô Đẳng Nghiêm chia xẻ với tăng thân Xóm Dừa, California nhân dịp Xóm Dừa được 10 năm. Bài này được trích lại trong tạp chí Đất Lành, số tháng 9 & 10 năm 2008.
Cũng có những sự trao truyền và lập lại đem đến bệnh hoạn và khổ đau, nhưng cái may mắn là con người không phải tuân theo hoàn toàn thuyết định mệnh (pre-determination or fate). Theo thuyết định mệnh, trao truyền như thế nào thì sự tuân theo và sự lặp lại phải y như thế đấy, như trong sự lập lại của thân cây và các cành cây. Con người có khả năng chọn lựa, chuyển hóa và trị liệu. Con người có thể hướng năng lượng của mình. Ví dụ như khi đi tu, người tu có cơ hội thay đổi được thân và tâm của mình như trong câu: “Phát túc siêu phương, tâm hình dị tục.” Mình học ăn, nói, đi, đứng, nằm, ngồi khác thường, nên thân mình sẽ thay đổi khác thường. Mình học tư duy và nhìn vào các hiện tượng của tâm khác thường, nên tâm mình cũng khác thường. Nếu chúng ta có nhiều kiến thức, ngay cả kiến thức Phật học, nhưng không áp dụng được, thì thân tâm của chúng ta vẫn hành xử như thường. Nhưng nếu chúng ta tu tập và nhìn sâu, chúng ta sẽ khám phá và chế biến những áp dụng thực tiễn. Có cơ hội được tu học, chúng ta phải tu học như thế nào để có một con mắt luôn luôn mới, một cái tâm luôn luôn mới (beginner’s eyes, beginner’s mind). Những cái bình thường trong cuộc sống hằng ngày, mình thấy hoài nhưng không bao giờ nghĩ nó phản ảnh được con người của mình. Sự tu học cho mình cái thấy mới và giúp cho mình làm được công việc khám phá ra chính mình và chuyển hóa được chính mình. Nếu mình tu mà không có tâm ban đầu thì mình sẽ không đi sâu được vào sự tu học, và nếu không đi sâu được vào sự tu học thì sự chuyển hóa và trị liệu sẽ bị trì trệ (stagnant) và ngừng lại. Mình bị rơi vào ngõ kẹt (dead end). Chính sự tinh tấn, sự khám phá, tò mò thích thú của mình sẽ đưa mình đến sự chuyển hóa và trị liệu. Sự chuyển hóa và trị liệu sẽ làm cho mình càng thích thú, tò mò, đi sâu vào sự tu học, và nuôi dưỡng tâm ban đầu của mình. Những yếu tố này tương hỗ nhau (they feed back on each other). Bất cứ một giây phút nào mình cảm thấy mình không còn cái tâm ban đầu, mình vắng đi bước chân chánh niệm, hơi thở chánh niệm, hoặc mình chưa đi sâu vào nó, mình phải bắt đầu lại. Càng tu lâu mà không tu tập, thì càng khó để tu. Người mới vào đạo khám phá được một cái gì đó và áp dụng được thì dễ đi tới. Nhưng nếu người tu có tập khí không tu thì rất nguy hiểm. Mình có kho tàng giáo lý và có thể nói thao thao bất tuyệt, nhưng mình không thật sự cảm được và sống được nó. Một khi đã lập nên một tập khí nào đó thì rất khó để thay đổi. Nhưng nếu mình có sự dũng mãnh thì mình bắt đầu lại từ những bước căn bản nhất. Chánh niệm không phải là một loại tập khí mà một khi mình bắt đầu làm được, là mình luôn luôn làm được và có được. Một tập khí có thể tự động lập lại (it operates on auto-pilot), như trong khi lái xe mình có thể nghĩ về trăm ngàn chuyện khác. Chánh niệm, ngược lại, đòi hỏi sự có mặt của tâm. Chỉ trong tích tắc tâm mình không có mặt trong giây phút hiện tại là mình không thật sự thấy, nghe, tiếp xúc sự vật sâu sắc. Chánh niệm vì vậy sống động và thú vị trong chính nó. Để có thể ý thức về hơi thở và bước chân, tâm phải trở về và có mặt. Những sự thực tập căn bản này rèn luyện cho chúng ta khả năng quay về để tiếp xúc được với cuộc đời của mình, và mỗi giây phút như vậy sẽ không quá ngắn ngủi, đơn điệu, mà nó có thể rất thú vị, mới và sâu sắc.
(Cầm lên một cành cây khác)
Cành cây này chĩa ra những nhánh nhỏ với một cụm hoa ở đoạn đầu khi nó vừa chẻ ra. Rồi mỗi nhánh lại chĩa ra những nhánh nhỏ với một cụm hoa ở đầu mỗi nhánh. Mỗi lần nó lập lại thì nhánh nhỏ hơn và ngắn hơn, nhưng cái mô hình thì y hệt nhau. Đây là cây “thì là”, mọc rất nhiều ở Lộc Uyển. (Cầm lên cành hoa khác với nhiều cụm hoa khô màu nâu sậm) Đây là “Buckwheats”, cũng mọc đầy dẫy ở Lộc Uyển và cũng có sự lập lại như vậy.
Hầu hết trong các bài pháp thoại, Thầy đều nói về hơi thở chánh niệm. Có thể chúng ta thắc mắc không hiểu tại sao Thầy luôn nói về hơi thở. “Ai mà không thở?” chúng ta thầm nghĩ. Con cũng đã từng nghĩ, chắc chỉ có Thầy của mình mới có một cái đam mê, thích thú đặc biệt về hơi thở. Khi con bắt đầu đọc thêm kinh điển, con khám phá rằng Bụt nói rất nhiều lần về hơi thở chánh niệm trong mỗi bộ kinh. Ví dụ như trong Tương Ưng Bộ, có ít nhất 14 kinh Bụt nói về sự thực tập hơi thở, áp dụng trong các trường hợp khác nhau. Con chợt nhận ra rằng không phải chỉ Thầy mình, mà Bụt cũng đã từng làm như vậy! Bụt nói rất nhiều về tầm quan trọng của hơi thở chánh niệm và lặp đi lập lại 16 bài tập căn bản như trong kinh “Quán Niệm Hơi Thở”. Tại sao Bụt muốn có sự lập lại? Tại sao Bụt phải nhấn mạnh như vậy trong rất nhiều trường hợp khác nhau? Và bây giờ chính Thầy mình cũng vậy, một người tu hơn sáu mươi năm với nhiều tuệ giác cao siêu mầu nhiệm, thì tại sao Thầy mình chỉ thường nói về hơi thở? Mình thấy nó quá căn bản (basic) và bình thường. Có những lúc vừa bắt đầu nghe chữ “hơi thở” là tự nhiên mình shut down, mình đóng lại. Biết rồi! Nghe rồi! (Đại chúng cười). Đó là cái tâm lý. Chính đó cũng là cách mình sống trong đời sống hằng ngày. Thấy cái này, “Cái hoa. Biết rồi.” Shut down, đóng lại. Thấy cái này, “Cành khô. Biết rồi.” Shut down, đóng lại. Mình không thấy gì hơn nữa hết. Nghe danh từ “hơi thở” là “biết rồi.” Shut down, đóng lại.
Những nhà khoa học não bộ có đề cập đến vấn đề này. Vỏ não (cortex) chứa đựng tất cả những hình ảnh và tin tức chúng ta đã thấy trong cuộc đời của chúng ta (và chắc chắn cũng chứa đựng tất cả những hình ảnh và tin tức mà cha mẹ, ông bà tổ tiên của chúng ta đã chứng kiến, trải nghiệm qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Khi mình nhìn một vật gì hoặc xúc chạm nó, thì tin tức đó được đưa vào trong mắt của mình hoặc được đưa vào thần kinh cảm giác (sensory nerves), đến trung tâm não và đi lên vỏ não. Vỏ não có một chiều dày với sáu lớp (there are six layers in the cortex). Tin tức đang đi lên từ lớp phía dưới (hướng lên lớp phía trên cùng), thì cùng lúc đó, từ lớp trên cùng vỏ não cũng gởi xuống tín hiệu, “Biết rồi, thấy rồi, xúc chạm trước kia rồi. Nó là cành cây khô.” Hai tín hiệu này gặp nhau ở giữa vỏ não (3rd or 4th layer) và kết luận “cành cây khô.” Nó ngưng lại tại đây và không thâu thập thêm tin tức về đối tượng đó nữa (it shuts down and stops processing further). Chúng ta thường xuyên sống trong trạng thái này. “Biết rồi, ông chồng của tôi.” “Biết rồi, con gái của tôi.” “Biết rồi, nó sắp xin tiền nữa.” “Biết rồi, sắp nói về đi thiền hành.” “Biết rồi, đi thiền hành …”
Não bộ chứa đựng tất cả những tin tức từng thâu thập, từng trải nghiệm trong quá khứ và chúng trở thành những biểu tượng cứng ngắc mà các nhà khoa học gọi là “invariant representation”. Duy biểu học cũng có danh từ “đới chất cảnh”, nghĩa là chúng ta không thật sự tiếp xúc được với sự vật như chính nó (tánh cảnh; as it is) , mà chúng ta chỉ tiếp xúc sự vật qua những tri giác, những định kiến “pre-conceptions” có sẵn. Tin tức “information” phải đi qua con đường trung gian của mắt tai mũi lưỡi thân ý, và của các giây thần kinh cảm giác “sensory neurons” của hệ thần kinh ngoại biên “peripheral nervous system”. Những định kiến “pre-conceptions” và những biểu tượng cứng ngắc lại luôn được gửi xuống từ hệ thần kinh trung ương “central nervous system” để suy luận, tiên đoán những tin tức đang xảy ra, rồi cũng từ đó làm nên những kết luận và chủ động các phản ứng. Nếu chúng ta sống trong thất niệm và để cho sự điều khiển từ trên xuống này “top-down control” làm chủ cuộc sống hằng ngày của chúng ta, thì chúng ta có thể sống rất hời hợt và máy móc. Vừa thoáng thấy hoặc nghe một cái gì, thì vỏ não đã kết luận “biết rồi” trong tích tắc và nó shut down, ngưng lại tại đó. Vì “biết rồi”, nên mình lại tìm một đối tượng khác để tiêu khiển. Mình muốn cái này, rồi muốn cái kia. Mình nghĩ về cái này, rồi lại nghĩ đến cái kia. Tâm mình không có khả năng trụ lại một nơi. Có thể mình có rất nhiều điều kiện hạnh phúc nhưng mình không cảm thấy hạnh phúc vì mình “biết rồi”, “hết rồi”, nên mình không tiếp xúc với nó hơn được nữa. Hoặc có thể mình có cơ hội tiếp thu giáo lý, nhưng mình không nếm được pháp lạc từ sự tu học. Mình không tiếp xúc được với hơi thở, với sự ngồi yên, mình không nếm được bình an trong khi đi thiền hành, là vì mình chỉ sống với những cái biểu tượng cứng ngắc trong đầu mà thôi (invariant representations). “Các vị biết hết về thiền hành rồi, không cần giải thích”. Shut down. Rồi mình đi thiền hành, nhưng thật ra mình đi những bước chân máy móc.
Khoa học gia cũng làm những thí nghiệm như “the odd-ball experiment”. “Ball” là trái banh. “Odd” là cái gì kỳ quặc, lạ lùng. “Experiment” là thí nghiệm. Họ làm thí nghiệm về trái banh kỳ lạ, kỳ quặc. Trong thí nghiệm này, người ta chớp lên (flash) những hình ảnh, ví dụ như một cành cây khô, một bông hoa, một con chó, v.v. Mình nhìn những hình ảnh này, thì mình nghĩ “biết rồi, biết rồi, biết rồi …” Chỉ bấy nhiêu đó thôi. Chỉ cần một tích tắc thì mình đã thấy và kết luận nó là cái gì. Nhưng nếu họ cho hiện lên trên màn ảnh một cái gì rất quái lạ mà mình chưa từng thấy trước đây và mình không thể đoán được, thì mình nghiêng đầu, nhìn ngang rồi nhìn dọc, nhìn đủ cách để tìm hiểu nó (trying to figure out what it is). Sau khi nhìn cái vật lạ kỳ này, những người đó báo cáo rằng họ cảm thấy thời gian nó được chiếu lên trên màn ảnh (the subjective time) dài hơn so với thời gian những hình ảnh quen thuộc được chiếu trên màn ảnh. Sự thật là trong thí nghiệm này, thời gian mà họ chớp lên trên màn ảnh những gì quen thuộc cũng như những gì lạ lùng đều dài như nhau. Nhưng vì vỏ não không thể ráp cái hình ảnh lạ kỳ vào một phạm trù (category) sẵn có, nên nó phải bắt đầu tìm tòi, và vì vậy có cảm tưởng rằng thời gian dài hơn (it has the feeling that the subjective time is longer). Có khi chúng ta cảm thấy cuộc đời mình đi qua rất nhanh. Thấm thoát, mười năm trôi qua. Thấm thoát, tóc điểm bạc. Thấm thoát, có cháu nội, cháu ngoại. Thấm thoát, nằm thoi thóp chờ chết. Mình tự hỏi, “Sao nhanh quá vậy?” Chính vì mình chỉ sống với những hình ảnh đã được hằn sâu trên vỏ não. Chính vì mình nhìn cái gì cũng với con mắt “biết rồi”, nên thời gian trôi đi trong lãng quên.
Thiền là dừng lại để tiếp xúc với sự sống và thật sự sống. Cũng cành cây khô này, nhưng nếu mình nhìn nó chăm chú, nhìn khúc này, rồi từ từ nhìn lên khúc trên, mình có cơ hội khám phá những mẫu hình (patterns), những đốm màu, và xúc chạm được với kết cấu mịnh, thô (textures) của nó. Đi sâu vào như vậy thì mình chưa từng thấy nó trước kia. Nếu mình cũng nhìn người bạn đời hoặc đứa con, người chị, người bạn với con mắt ban đầu, thì mình sẽ ngộ ra rằng mình chưa bao giờ từng thấy họ. Mình sẽ tự hỏi, “Ngươi là ai? Là ai mà có mặt trong cuộc đời của tôi? Là ai mà chịu thương chịu khó với tôi? Tôi có thật sự biết người không?” Mình sẽ không bao giờ cảm thấy nhàm chán và cái subjective time, cái thời gian mình cảm nhận được sẽ xâu thẳm. Giây phút thiên thu là đây. Có những giây phút mình không hề có ý định sẽ ghi nhớ, nhưng vì mình đã thực sự có mặt nên nó có ý nghĩa sâu sắc. 10 năm sau nó vẫn nguyên vẹn trong tâm thức mình, hiển hiện rõ rệt. Có những kỷ niệm rất đẹp và sống mãi. Có những kỷ niệm đau thương cũng sống mãi. Lúc đó nó là một cái trải nghiệm với trái banh kỳ quặc (an “odd-ball experience”). Mình sống với tất cả các giác quan của mình, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý, và thời gian đó trở thành bất tận, infinite. Cái này mình có thể làm được với sự tu tập. Nó là một sự rèn luyện. Nếu mình tin rằng “Sư Ông Làng Mai chỉ dạy về hơi thở. Biếr rồi” thì mình mất đi một cơ hội.
